Blog

OpenAI می‌گوید هوش مصنوعی‌اش فرضیه‌ی ETH را رد کرد و وجود QCD را اثبات کرد

OpenAI سه کشف جدید اعلام کرد: رد فرضیه‌ی زمان نمایی (ETH)، اثبات حدس Local Smoothing و کاکیا در همه‌ی ابعاد، و اثبات وجود QCD و یانگ-میلز؛ همه با تأیید Lean.

27 Oct 2026 · 3 min read · OpenAI · هوش مصنوعی · ریاضی · ETH · P vs NP · Lean · فیزیک · یانگ-میلز

OpenAI می‌گوید هوش مصنوعی‌اش فرضیه‌ی ETH را رد کرد و وجود QCD را اثبات کرد

OpenAI دیروز (۲۶ اکتبر) اعلام کرد مدل‌های داخلی‌اش سه نتیجه‌ی بزرگ در ریاضی، علوم کامپیوتر و فیزیک گرفته‌اند؛ و یکی‌شان این است: فرضیه‌ی زمان نمایی (ETH) غلط است. این خبر با بیش از ۷۰۰ امتیاز، و مقاله‌ی ETH به‌تنهایی با ~۵۰۰ امتیاز، داغ‌ترین بحث امروز Hacker News است.

۱. ریاضی: حدس Local Smoothing در همه‌ی ابعاد

حدس Local Smoothing که Sogge در ۱۹۹۱ مطرح کرد، درباره‌ی رفتار امواج موقع متمرکز شدن است: بدترین حالت تمرکز باید کوتاه‌مدت باشد. این حدس آن‌قدر بنیادی است که حدس کاکیا و حدس Restriction اشتاین را هم نتیجه می‌دهد. تا حالا فقط حالت دوبعدی‌اش (Guth، Wang، Zhang در ۲۰۱۹) و کاکیای سه‌بعدی (Wang و Zahl در ۲۰۲۵) ثابت شده بود. حالا OpenAI می‌گوید مدلش اثبات را برای همه‌ی ابعاد با یک معادله‌ی دیفرانسیل کمکی جدید پیدا کرده؛ خروجی ۱۸ اکتبر گرفته شد و روز بعد در Lean فرمال شد.

مسئله سوزن کاکیا
مسئله‌ی سوزن کاکیا: چرخاندن یک سوزن در کمترین مساحت ممکن. نتیجه‌ی جدید، حدس کاکیا را در همه‌ی ابعاد حل می‌کند. (تصویر: Wikimedia Commons)

۲. علوم کامپیوتر: ETH رد شد

ETH می‌گوید مسئله‌ی 3-SAT را نمی‌شود در زمان زیرنمایی حل کرد. تقریباً همه به درستی‌اش باور داشتند و صدها مقاله در نظریه‌ی گراف، زیست‌محاسباتی، دیتابیس و هندسه‌ی محاسباتی نتایج «سختی» خودشان را روی آن بنا کرده‌اند. OpenAI می‌گوید سیستمش ۱۶ اکتبر رد ETH را به زبان طبیعی پیدا کرد و ۱۷ اکتبر در Lean تأییدش کرد. هم متن اثبات و هم کد Lean روی ریپوی openai/math در گیت‌هاب منتشر شده.

جالب‌ترین بخش ماجرا: گروهی که قرار است این نتیجه را بررسی و توضیح دهد را Russell Impagliazzo و Ramamohan Paturi (خودِ کسانی که ETH را پیشنهاد دادند) به‌همراه Ryan Williams از MIT رهبری می‌کنند. OpenAI همچنین متعهد شده یک کنفرانس برای بررسی پیامدهای این نتیجه تأمین مالی کند.

Russell Impagliazzo
راسل ایمپالیاتزو، از طراحان اصلی ETH، حالا باید رد شدن فرضیه‌ی خودش را بررسی کند. (عکس: Wikimedia Commons)

۳. فیزیک: وجود QCD و یانگ-میلز

سومی شاید از همه بزرگ‌تر باشد: یک اثبات ریاضی دقیق برای وجود نظریه‌های میدان کوانتومی برهم‌کنشی با میدان‌های پیمانه‌ای و فرمیون‌ها در چهار بعد، شامل کرومودینامیک کوانتومی (QCD) و یک تکمیل یکپارچه از مدل استاندارد. به‌عنوان زیرمسئله، وجود نظریه‌ی یانگ-میلز خالص هم اثبات شده که بخشی از یکی از مسائل جایزه‌ی هزاره‌ی Clay است. (دقت کنید: OpenAI درباره‌ی «شکاف جرم» که نیمه‌ی دیگر آن مسئله است ادعایی نکرده.)

این یکی منتشر نشده. گروهی به رهبری David Gross (برنده‌ی نوبل فیزیک ۲۰۰۴) با Arthur Jaffe، Michael Douglas، Igor Klebanov و Nikita Nekrasov تصمیم گرفته‌اند اول خودشان آن را بنویسند و بعد منتشر کنند.

ذرات مدل استاندارد
ذرات بنیادی مدل استاندارد؛ ادعای OpenAI درباره‌ی وجود ریاضی QCD و یک تکمیل یکپارچه از همین مدل است. (تصویر: Wikimedia Commons)
David Gross
دیوید گراس، برنده‌ی نوبل برای آزادی مجانبی در QCD، سرپرست گروه بررسی نتیجه‌ی فیزیک. (عکس: Wikimedia Commons)

مدل انتشار جدید

OpenAI این خروجی‌ها را «داده‌ی خام پژوهشی» می‌نامد و برای هرکدام یک روش انتشار متفاوت انتخاب کرده. چهار اصل هم اعلام کرده: شفافیت (بدون NDA)، عدم ادعای اعتبار علمی برای OpenAI، به رسمیت شناختن کار گروه‌های بررسی، و استقلال کامل آن‌ها (داوطلبانه و بدون دستمزد). این‌ها کنار کمک ۵ میلیون دلاری قبلی OpenAI به بنیاد Simons است.

نظر من

اگر حتی یکی از این سه درست باشد، این بزرگ‌ترین روز تاریخ «هوش مصنوعی در علم» است؛ و ETH برای ما برنامه‌نویس‌ها از همه ملموس‌تر است. کلی از کران‌های پایین الگوریتمی که سر کلاس الگوریتم یاد گرفتیم «مشروط به ETH» بودند. البته رد ETH یعنی «زمان زیرنمایی وجود دارد»، نه این‌که فردا SAT-solverها معجزه کنند؛ خود OpenAI هم می‌گوید تبدیلش به الگوریتم عملی کار زیادی می‌خواهد.

چیزی که این بار را با ادعاهای قبلی متفاوت می‌کند Lean است. اثبات فرمال یعنی لازم نیست به OpenAI اعتماد کنید؛ فقط باید مطمئن شوید که «صورت قضیه» در Lean درست نوشته شده. و سپردن بررسی به خودِ پیشنهاددهندگان ETH و یک برنده‌ی نوبل حرکت هوشمندانه‌ای است. با این حال تا وقتی جامعه‌ی علمی، مخصوصاً درباره‌ی ادعای فیزیک که هنوز منتشر نشده، حرفش را نزده، من هیجانم را با کمی شک نگه می‌دارم. سؤال بزرگ‌تر هم این است: وقتی مدل‌ها مسئله‌های ۳۰ ساله را در چند روز حل می‌کنند، نقش ریاضیدان دیگر «پیدا کردن» نیست، «فهمیدن» است.

منبع: وبلاگ OpenAI، openai/math در گیت‌هاب، بحث Hacker News

Comments0

Comments +

00

No comments yet — be the first. هنوز نظری ثبت نشده؛ اولین نفر باش.

Leave a comment

0 / 2000